Ελλάδα 2015

Βρισκόμαστε στο 2015. Η χώρα έχει εφαρμόσει πιστά το σχέδιο διάσωσης, απέφυγε τη χρεοκοπία, μείωσε το έλλειμμα, και θεωρείται μια πρωτοφανής παγκόσμια επιτυχία. Ένα νέο αίσθημα υπερηφάνειας έχει κατακλύσει τη χώρα. Επιστήμονες, αναλυτές και πολιτικοί ανά τον κόσμο αναζητούν τους λόγους της επιτυχίας. Πώς τα κατάφεραν αυτοί οι δαιμόνιοι Έλληνες; Είναι αλήθεια ότι πολλοί υπέφεραν, η κοινωνία μάτωσε, αλλά η χώρα επιβίωσε και έθεσε τις βάσεις για ένα άλλο μοντέλο ανάπτυξης. Το 2015, κοιτώντας πίσω, είμαστε σε θέση να αναγνωρίσουμε τους λόγους της επιτυχίας μας. Κάναμε μερικά απλά στη σύλληψή τους, αλλά δύσκολα στην εφαρμογή, τους πράγματα:

1. Δώσαμε τεράστια σημασία στην καλή εφαρμογή του προγράμματος διάσωσης. Κανένα πρόγραμμα δεν εφαρμόζεται από μόνο του. Οι πολιτικοί δίνουν την κατεύθυνση αλλά η διοίκηση εκτελεί.

2. Αναμορφώσαμε ριζικά τη δημόσια διοίκηση. Αρχικά ξεκινήσαμε με την προκήρυξη των θέσεων γραμματέων υπουργείων στο Διαδίκτυο. Μας φάνηκε καλή ιδέα. Επιλέξαμε τους άριστους μεταξύ των πολιτικά αρεστών. Καταλάβαμε όμως ότι αυτό ήταν ημίμετρο, αφού διατηρούσε την πολιτικοποίηση της διοικητικής ελίτ. Κάναμε τις θέσεις αυτές αμιγώς διοικητικές και τις στελεχώσαμε εντελώς αξιοκρατικά με στελέχη της δημόσιας διοίκησης. Αλλάξαμε το σύστημα κινήτρων και σταδιοδρομίας, εξαλείψαμε τον κομματισμό και τη συνδιοίκηση με τα συνδικάτα, καθιερώσαμε έναν απαιτητικό επαγγελματισμό παντού.

3. Εισαγάγαμε νέες τεχνικές διοίκησης στον δημόσιο τομέα, εμπνεόμενοι από αντίστοιχες πρακτικές του ιδιωτικού τομέα. Κάθε δημόσια υπηρεσία υποχρεώθηκε να καταρτίζει και να ακολουθεί επιχειρηματικό σχέδιο, για την εκτέλεση του οποίου ήταν υπόλογη. Καθιερώθηκαν έλεγχοι παντού.

4. Παραμερίσαμε όλους τους κομματικούς ευνοούμενους και υπουργικούς φίλους, οι οποίοι είχαν διορισθεί στη διοίκηση κοστοβόρων δημόσιων οργανισμών, όπως τα νοσοκομεία, οι σιδηρόδρομοι, οι επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας. Αυτό απετέλεσε το έναυσμα για την εμπέδωση ενός επαγγελματικού ήθους σε όλα τα επίπεδα της ιεραρχίας.

5. Το πρόγραμμα διάσωσης είχε ακλόνητη πολιτική υποστήριξη από τους υπουργούς. Στις πολλές αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν, οι υπουργοί ήταν αταλάντευτοι. Το πρόγραμμα πέτυχε επειδή είχε τη δέσμευση των από πάνω και την αφοσίωση των από κάτω.

6. Διορθώναμε τα λάθη μας, όταν τα εντοπίζαμε. Ξεκινήσαμε με ένα κομματικοποιημένο κράτος και το συνεχίσαμε, έστω και σε μεταλλαγμένη μορφή. Καταλάβαμε ότι δεν περπατάει, και το εγκαταλείψαμε. Ξεκινήσαμε με υπουργούς συμπαθείς ως τηλεοπτικές προσωπικότητες, ή άλλους που διορίστηκαν εξαιτίας της θέσης τους στην κομματική επετηρίδα, ή ήταν ευνοούμενοι του πρωθυπουργού. Ηταν όμως άπειροι πολιτικά και διοικητικά, ενώ άλλοι δεν κατάφεραν ποτέ να συγχρονισθούν με το πνεύμα των καιρών. Καταλάβαμε το λάθος μας και τους αλλάξαμε γρήγορα με υπουργούς εγνωσμένης αξίας. Μερικοί ήταν τεχνοπολιτικοί (τεχνοκράτες με πολιτική ευφυΐα), άλλοι ήταν ικανοί πολιτικοί με διακομματική εμβέλεια. Όλοι ήταν ανιδιοτελείς, θαρραλέοι  και ικανοί.
 
7. Αναλάβαμε πρωτοβουλίες για την άνοδο της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας και την ανάπτυξη. Καταπολεμήσαμε αμείλικτα τη διαφθορά και τη φοροδιαφυγή. Απλοποιήσαμε τις γραφειοκρατικές διαδικασίες που επηρεάζουν την ίδρυση και λειτουργία των επιχειρήσεων. Θέσαμε μετρήσιμο και φιλόδοξο στόχο να γίνουμε σοβαρή χώρα υποδοχής των ξένων επενδύσεων. Ανοίξαμε τις αγορές και τα επαγγέλματα. Αξιοποιήσαμε την κρατική περιουσία. Πήραμε μέτρα για την γρήγορη εκδίκαση των υποθέσεων στα δικαστήρια.

8. Αξιοποιήσαμε τι όποιες επιτυχίες είχαμε. Τις προβάλλαμε για να καταστήσουμε εμφανές ότι το πρόγραμμα αποδίδει. Αυτό κινητοποίησε περισσότερο τον κόσμο και αδυνάτισε τις αντιδράσεις. Επιπλέον, μας επέτρεψε να στρέψουμε την προσοχή των ΜΜΕ στο παρόν και στο μέλλον, όχι στο παρελθόν.

9. Λειτουργήσαμε με γνώμονα μερικές απλές αρχές: Σεβόμαστε τα χρήματα των φορολογουμένων, μέχρι τελευταίας δεκάρας -Προχωρούν μόνο οι άξιοι -Ποιότητα και επαγγελματισμός παντού -Εμπιστευόμαστε τον φορολογούμενο αλλά είμαστε αμείλικτοι όταν η εμπιστοσύνη μας προδίδεται -Κανείς δεν είναι πάνω από το νόμο -Τηρούμε πρώτοι εμείς τους κανόνες και τους νόμους που θεσπίζουμε.

10. Τέλος, θέσαμε πάνω απ όλα το συλλογικό συμφέρον. Δεν μας ενδιέφερε να επανεκλεγούμε, μόνο να πετύχουμε. Υπερβήκαμε τις φοβίες μας, καταλάβαμε ότι το πολιτικό κόστος είναι περισσότερο στο μυαλό μας παρά στην πραγματικότητα. Επιδείξαμε τολμηρή ηγεσία, συγκρουστήκαμε, εμπνεύσαμε με το παράδειγμά μας, δεν συμβιβαστήκαμε. Και πετύχαμε.
 
Αυτά θα θέλαμε να μπορούμε να πούμε στους ξένους και στον εαυτό μας το 2015, γιατί νοιώθουμε την ανάγκη, όχι μόνο να αποφύγουμε τη χρεοκοπία, αλλά να διατηρήσουμε την περηφάνια και την αξιοπρέπειά μας. Να μπορούμε να πούμε στα παιδιά μας ότι πετύχαμε, τα καταφέραμε: μετατρέψαμε την κρίση σε ευκαιρία, την εθνική μελαγχολία σε ανάταση, την ταπείνωση σε αυτογνωσία. Βοηθήστε, κ. πρωθυπουργέ, να γίνει εφικτό αυτό που σήμερα φαίνεται άπιαστο.

Μιχάλης Παγίδας

Για να διαβάσετε άλλα θέματα του έκτου τεύχους του LEADING ΕΑΣΕ, πατήστε εδώ ή χρησιμοποιήστε τις ακόλουθες συνδέσεις:

Editorial: Ευρωπαϊκός αναλφαβητισμός

Jacques Delors: Να ξαναβρούμε την ευρωπαϊκή ελπίδα

Management: Η ρουμανική εμπειρία προσφυγής στο ΔΝΤ